Visio kennisportaal maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van cookies om de inhoud af te stemmen op uw wensen, verbeteringen aan te brengen, maar ook om de koppeling met social media eenvoudiger te maken. Lees meer over cookies
Live support
We are sorry, but support is not available at the moment.
Contrast aanpassen Zoekvenster openen Menu openen

Hulpmiddelen voor mensen met doofblindheid

Geplaatst op 31 May 2022

Angelique Kleine Schaars en Marloes van Boxtel, Koninklijke Visio

Slechthorend en slechtziend
logo's

In dit artikel gaan we kort in op verschillende hulpmiddelen die waardevol kunnen zijn wanneer je zowel slechtziend- als slechthorend bent. Deze combinatie van slechtziendheid en slechthorendheid noemen we ook wel doofblind. Ook wordt de term Visuele en Auditieve beperking (VAB) gehanteerd. Doofblindheid kan voortkomen uit specifieke oogaandoeningen zoals het syndroom van Usher, of ouderdomsdoofheid in combinatie met een visuele aandoening.

Behalve tips over het gebruik van hulpmiddelen geven we aan waar je op kan letten wanneer je een hulpmiddel wilt aanschaffen. Houd er rekening mee dat deze tips algemeen van aard zijn. De optimale keus bij aanschaf is van veel factoren afhankelijk. Het is daarom verstandig om je altijd goed te laten adviseren.

Koninklijke Visio geeft advies en training op maat, gericht op je persoonlijke situatie. Koninklijke Visio is het expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen. Mensen die doofblind zijn kunnen gebruik maken van de diensten van Visio, waarbij extra aandacht is voor de combinatie van beperkingen. Aan het eind van dit artikel vind je meer informatie over Visio.

Andere partijen met een aanbod voor doofblinde mensen kun je vinden op DB-connect. Met deze partijen wisselt Visio ook kennis over doofblindheid uit. Internationaal werkt Visio samen met het wereldwijde netwerk Deafblind International.

1. Wek- en waarschuwingssystemen

Wekker
https://bellman.com/link/153998dacf464b69bbafa2ab68468d4c.png

Voor iedereen die goed ziet of hoort is het vanzelfsprekend om actie te ondernemen wanneer de wekker of bel gaat, als je baby huilt, als er brand is enzovoort.

Wanneer je visueel en auditief deze signalen niet meer waarneemt, zijn er weksystemen en waarschuwingssystemen die je laten voelen wanneer de bel of telefoon gaat.

Er zijn drie soorten waarschuwingssystemen, maar omdat we ons in dit artikel richten op zowel visuele als auditieve beperking gaan we alleen in op de trilsystemen.

Een trilsysteem maakt geluiden voelbaar met een trilontvanger of trilschijf. Zo’n systeem bestaat uit een zender en een ontvanger, en werkt op een accu of batterijen. De zender vangt het geluid, bijvoorbeeld van de wekker op, en geeft een signaal door aan de ontvanger. De ontvanger kan een plat doosje zijn die je aan je kleding hebt bevestigd, of je draagt een polsbandontvanger die het signaal ontvangt en in een trilling omzet.

Er zijn trilzenders voor de wekker, deurbel, telefoon, inbraakalarm, brandalarm, rookmelder, babyfoon en voor personenoproep. Elk geluid wordt omgezet in een uniek trilpatroon waardoor ze dus afzonderlijk goed van elkaar te onderscheiden zijn.

Je kunt trilsystemen voor verschillende doeleinden gebruiken.

Heb je bijvoorbeeld behoefte aan een waarschuwingssysteem zoals bijvoorbeeld een wekker of babyfoon, dan kun je kiezen voor een wekkerontvanger. Aan de wekkerontvanger zit een trilschijf die je onder je slaapkussen legt. Wanneer nu de bel gaat of de baby huilt, gaat de trilschijf trillen en word je gewekt. Zo kun je ook 's nachts in geval van nood gewaarschuwd worden. Heb je alleen een systeem nodig die jou wekt wanneer het tijd is om wakker te worden, dan kun je kiezen voor een trilkussen die je met een krachtige trilling op een ingestelde tijd wakker maakt.

Als je een trilsysteem gebruikt ben je niet afhankelijk van stopcontacten en ben je overal in huis en tuin bereikbaar. Wel moet je de trilontvanger altijd bij je dragen. Ook moet je de accu elke nacht opladen of de batterij regelmatig vervangen.

Trilsystemen zijn in de praktijk ontwikkeld voor de doelgroep slechthorenden. In sommige gevallen zoals het instellen van een wekker heb je restvisus nodig, of hulp van een goedziende. Verder zijn trilsystemen in de praktijk zeer geschikt voor gebruik door mensen die doofblind zijn.

Voor verdere informatie kun je contact opnemen met de leverancier van de wek- en waarschuwingssystemen. Ga naar de website van Bellman & Symfon.

2. Kleine hulpmiddelen

Voelbaar horloge

Voelbaar horlogen met kogeltjes die uur en minuten aangeven Voelbaar horloige met braille puntenindictaie. Bron: https://www.lowvisionshop.nl/product-categorie/uurwerken/horloges/

Wanneer je doofblind bent, heb je meestal niet veel aan een sprekend horloge. Een andere optie om de tijd te achterhalen is het gebruik van een voelbaar horloge. De tijd kun je hierop aftasten door een puntenindicatie op de wijzerplaat.

Er zijn verschillende modellen op de markt. Er zijn horloges waarbij je het glasplaatje kunt openen en je aan de wijzers en de puntindicatie kunt voelen hoe laat het is. Ook is er een model waarbij de uren c.q. minuten door twee voelbare kleine metalen kogeltjes op de voorkant en zijkant worden aangegeven. Door de positie van het kogeltje in een uurcirkel af te tasten kun je nagaan hoe laat het is.

Melkwacht

De melkwacht is een anti-overkookplaatje en is geschikt voor alle vloeistoffen.

Wanneer je doofblind bent kan het lastig zijn om waar te nemen wanneer een vloeistof kookt. De melkwacht zorgt ervoor dat het hoorbaar en voelbaar wordt dat een vloeistof kookt. Je legt de melkwacht op de bodem van de pan en voegt bijvoorbeeld bonen en water toe. Zodra het water kookt, zal door de luchtbellen die bij het koken ontstaan de melkwacht gaan rammelen op de bodem van de pan.

Melkwacht

Vloeistofniveau indicator

Met een vloeistofniveau indicator kun je bepalen of je glas vol is.

Er zijn vloeistofniveau indicators met geluidsignalen en trilfunctie te verkrijgen die door mensen met doofblindheid te gebruiken zijn. Je hangt de indicator over de rand van je glas. Wanneer je drinken inschenkt en de vloeistof raakt de staafjes van de indicator, dan zal het apparaatje gaan piepen en trillen. Vloeistof indicatoren werken op een knoopcel batterij.

Meer tips over drinken inschenken als je slechtziend bent vind je op het Visio Kennisportaal. Ga naar de tips over drinken inschenken.

Vloeistofniveau indicator

3. Mobiele en vaste telefoon

Bij het telefoneren kan je als doofblinde tegen problemen aanlopen zoals het niet horen overgaan van de telefoon, het niet of niet goed kunnen bedienen van de telefoon of een telefoongesprek kunnen voeren. Afhankelijk van de mate van je doofblindheid beperking zijn er verschillende opties om te zorgen dat telefoneren toch mogelijk is -of blijft.

Wanneer je je mobiele telefoon niet hoort overgaan, kan je de trilfunctie van je mobiel aanzetten zodat je kunt voelen dat de telefoon overgaat.

Wanneer je de huistelefoon niet hoort overgaan, kun je gebruik maken van een waarschuwingssysteem met trilfunctie. Met zo’n systeem voel je door de trilontvanger dat de telefoon overgaat. Meer informatie over trilsystemen vind je in de eerdere paragraaf over wek- en waarschuwingssystemen.

Waar kun je rekening mee houden bij het aanschaffen van een nieuwe vaste of mobiele telefoon? Een aantal zaken waar je op kunt letten:

  • Grote en goede voelbare toetsen.

  • Grote cijfers en tekens.

  • Witte tekens op zwarte achtergrond of omgekeerd.

  • Groot verlicht display.

  • Enkele geheugens voor snelkeuze.

  • Toetsen met foto's van contactpersonen.

  • Verlicht toetsenbord.

  • Spraakgestuurde nummerkiezer.

  • Ingebouwde geluidsversterking.

  • Ingebouwde klankregeling voor meer hoge of lage tonen.

  • Eventueel compatibel met hoortoestellen.

  • Denk aan senioren gsm's.

Wanneer je een iPhone of Android toestel aanschaft, dan heb je mogelijkheden tot vergroting, spraakuitvoer, of aansturing van een braille leesregel.

Meer informatie vind je op het Kennisportaal:

Toegankelijkheid van Android - een overzicht

Toegankelijkheid iPhone, iPad, Apple Watch - een overzicht

4. Luisterhulpen

Met een luisterhulp kun je ervoor zorgen dat het spraak verstaan tijdens bijvoorbeeld een telefoongesprek verbeterd.

Luisterhulpen zorgen ervoor dat achtergrondgeluiden minder storing geven doordat de afstand tot de spreker wordt verkleind. Op deze manier heb je minder last van de akoestiek in een ruimte. De belangrijkste luisterhulpen op een rij:

Inductielus of ringleiding

Met een inductielus, ook wel een vorm van ringleiding genoemd, kun je het audiosignaal van de telefoon draadloos overdragen naar je hoortoestellen. Hierdoor hoef je de telefoon niet meer bij je oor te houden. En is de geluidskwaliteit vaak beter omdat je het geluid direct ontvangt in plaats van via een luidspreker. Je draagt de inductielus om je hals. Door middel van een bluetooth verbinding wordt de lus aangesloten op de telefoon. Het hoortoestel zet je vervolgens op de T-stand waardoor je storingsvrij kan telefoneren.

Soloapparatuur

Zie de paragraaf verderop over solo apparatuur waarin alles inclusief de telefonie functie verder wordt uitgelegd.

Bluetooth

Wanneer je beschikt over een iPhone of Android toestel zijn er mogelijkheden om via de bluetooth functie het telefoon- of ander geluid rechtstreeks naar de hoortoestellen te zenden in plaats van via de luidspreker. Deze optie is mogelijk wanneer de hoortoestellen voorzien zijn van bluetooth ondersteuning. Is dit niet geval, dan kan een inductielus of solo apparatuur een alternatief zijn.

KPN Teletolk

Wanneer je geen gebruik kunt maken van een telefoon omdat je de persoon aan de andere kant van de lijn niet kunt verstaan, dan heb je nog de mogelijkheid om te bellen via de KPN Teletolk. Hiervoor moet je nog wel wat kunnen zien en tekst kunnen lezen of gebarentaal kunnen volgen.

KPN Teletolk is onderdeel van tolkcontact. Via de app van tolkcontact heb je de mogelijkheid om via tekst of beeld te bellen. Wanneer de persoon aan de andere kant van de lijn heeft opgenomen, wordt er een medewerker van KPN Teletolk aan het gesprek toegevoegd en kan het gesprek beginnen. Alles wat deze persoon zegt, wordt voor jou vertaald naar tekst of gebarentaal. Zoals gezegd heb je hiervoor wel voldoende restvisus nodig. Omgekeerd kunnen horende personen jou ook bellen via KPN Teletolk.

Op deze manier ben je zelfstandig in staat om bijvoorbeeld een afspraak te maken met de huisarts, of om een reservering te maken in een restaurant.

5. Communiceren

Communiceren met mensen die doofblind zijn is in veel gevallen een kwestie van de persoon aanspreken en ervoor zorgen dat je de aandacht hebt.

Er bestaat geen perfect communicatiesysteem wanneer je doofblind bent. Het communicatietempo zal bijvoorbeeld altijd lager liggen dan bij een “gewoon” gesprek. Houd er rekening mee dat het een flinke inspanning vragen van beide gesprekspartners om een gesprek tot een goed einde te brengen.

Twee veel voorkomende oorzaken van misverstanden die zich in een gesprek kunnen voordoen zijn:

  • zelf voorspellen wat er gezegd gaat worden,

  • of zelf invullen wat de ander onvoldoende begrepen heeft.

Om deze misverstanden te voorkomen kun je gebruik maken van communicatietechnieken en/of communicatiehulpmiddelen.

Wat de beste techniek of welk hulpmiddel het beste is, is persoonlijk en afhankelijk van je hoeveel je nog ziet (restvisus), hoe goed je gehoor is, en hoe goed je dingen kunt voelen (tactiel functioneren).

6. Communicatietechnieken

Hieronder worden een aantal technieken toegelicht die prettig kunnen zijn wanneer je doofblind bent.

Vingerspelling in de lucht of in de hand

Bij vingerspelling in de lucht of in de hand worden de letters in de lucht of in de handpalm van de doofblinde gevormd. De doofblinde moet beschikken over voldoende tastzin. Bij vingerspelling in de lucht, zal er voldoende restvisus moeten zijn. Vingerspelling vraagt een grote inspanning. Het tempo ligt laag bij deze techniek.

Lormschrift

Bij het lormschrift worden strepen en punten die overeenkomen met letters in de linkerhandpalm van de doofblinde gevormd. Deze techniek is erg inspannend, maar maakt een hoog gesprekstempo mogelijk.

Vierhandengebarentaal

Bij vierhandengebarentaal legt de doofblinde zijn linkerhand op de rechterhand van zijn gesprekspartner en andersom. Deze techniek is vooral bruikbaar bij personen die kennis hebben van gebarentaal. Bij vierhandengebarentaal wordt gebarentaal gebruikt die ook mensen met een gehoorbeperking hanteren.

Het grote voordeel van deze techniek is dat interactie mogelijk wordt en dat emoties doorgegeven kunnen worden omdat je continu met elkaar in contact bent.

7. Communicatiehulpmiddelen

Solo apparatuur

Wanneer je een hoortoestel of implantaat draagt en bepaalde situaties blijven problematisch zoals gesprekken voeren tijdens vergaderingen, op verjaardagen, kaartavonden, restaurantbezoek of het volgen van een lezing, dan kan solo apparatuur meerwaarde hebben.

Solo apparatuur kun je zien als een speciaal soort hoor-hulpmiddel die de bron van de spraak dichterbij brengt. Bij solo apparatuur bevindt zich in de directe nabijheid van de spreker een microfoon. De luisteraar (in dit geval de doofblinde) heeft een ontvanger, die bijvoorbeeld om zijn nek hangt of op tafel ligt.

De spraak die via de microfoon binnenkomt wordt direct doorgestuurd naar de ontvanger van de luisteraar die dit versterkt doorgeeft aan een hoofdtelefoon of hoortoestellen. Ook kan het signaal worden doorgegeven aan een cochleair implantaat of bot verankerd hoortoestel.

Doordat het spraaksignaal zo direct mogelijk van de spreker naar de ontvanger wordt gestuurd, raakt het spraaksignaal onderweg niet vervuild door lawaai uit de omgeving. Dit maakt ook dat je minder last van de akoestiek in de ruimte en ervaar je bijvoorbeeld geen nagalm. Solo apparatuur verkleint als het ware de afstand tussen spreker en de luisteraar.

Ondanks dat richting gevoelige microfoons op hoortoestellen flink wat meerwaarde kunnen opleveren, kunnen deze in zeer moeilijke luisteromstandigheden nooit de winst benaderen die je met solo apparatuur kunt behalen.

Het signaal kan op meerdere manieren worden doorgegeven aan je hoortoestel.

Het kan bijvoorbeeld via een speciale inductielus die je om je nek hangt, en die gekoppeld is aan de ontvanger.

Een andere manier is via een speciale kleine ontvanger die aan het hoortoestel vastgekoppeld zit.

Solo apparatuur wordt in het onderwijs vaak gebruikt, maar ook bij lezingen, werkoverleg of bij een etentje kan het voordelen opleveren. Solo apparatuur kan ook worden aangesloten op de tv, computer, telefoon, en hulpmiddelen als de webbox, Daisyspeler of Go-box. Hierbij wordt de zender aangesloten op de audio-ingang en deze stuurt dan het audiosignaal op zijn beurt door naar de hoortoestellen.

Wil je meer weten over solo apparatuur en de vergoeding hiervan, neem dan contact op met de audicien.

Streamers

Met een streamer kun je het geluid van verschillende bronnen zoals tv, radio en telefoon direct en draadloos op je hoortoestel te ontvangen. Je koppelt de streamer aan bijvoorbeeld de tv waarna deze het geluidssignaal draadloos doorstuurt naar je hoortoestel. Tegenwoordig zijn de meeste hoortoestellen voorzien van een streamer, behorende bij het merk en type hoortoestel. Ook veel solo apparatuur is voorzien van een streamer.

Ook zie je steeds meer hoortoestellen die direct gekoppeld kunnen worden aan een bron zoals een mobiele telefoon. Een los kastje zoals een streamer als tussenstation is dan niet nodig. Raadpleeg voor alle mogelijkheden je audicien.

Braille leesregels

Met een brailleleesregel lees of schrijf je digitale informatie (meestal tekst) in braille.

Een braille leesregel sluit je aan op een pc, laptop, smartphone of tablet die voorzien is van zogenaamde schermleessoftware. In veel apparaten zit die software al ingebouwd, maar deze kan ook los aangeschaft worden. De braille leesregel is voorzien van een rij braillecellen die de informatie op het scherm in brailleschrift weergeeft. Elke cel bestaat uit acht voelbare punten en kan één teken in braille weergeven. Veel leesregels hebben 40 cellen, maar er zijn er ook met bijvoorbeeld 80 of 12 cellen, afhankelijk van de toepassing. Denk hierbij aan werksituaties of draagbaar gebruik.

De meeste leesregels zijn tegenwoordig voorzien van een invoermodule waardoor je behalve lezen ook met een leesregel kunt schrijven. Wat je in brailleschrift invoert verschijnt in reguliere tekst op het beeldscherm.

Aansluiten van de leesregel hoeft tegenwoordig dat meestal niet meer met een kabel maar kan het ook draadloos via een bluetooth verbinding.

Braille leesregels zijn primair ontwikkeld om blind te kunnen werken met een computer, smartphone of tablet, en geven de mogelijkheid tot bijvoorbeeld tekstverwerking, het maken van notities of gegevensbeheer. Denk hierbij aan het noteren van adressen, het uitwerken van notulen of maken van afspraken.

Maar als je doofblind bent kun je het apparaat echter ook gebruiken om met een goedziende te communiceren. Sommige brailleleesregels hebben hiertoe extra voorzieningen zoals een display. We lichten een model hieronder verder toe.

Ook kun je, wanneer je een braille leesregel verbindt met bijvoorbeeld je smartphone op afstand communiceren. Denk aan e-mail of berichten via Whatsapp of SMS versturen. Je leest je berichten via de leesregel, en stuurt daarna met de leesregel je berichten weer terugsturen.

Braille Sense U2

Braille Sense U2

De braille Sense U2 is een brailleleesregel met een toegevoegd ingebouwd display. Net zoals andere leesregels is hij aan te sluiten op een computer, tablet of smartphone, maar bij deze leesregel is dat niet noodzakelijk. Dit maakt dat je de Braille Sense U2 als zelfstandig communicatiemiddel kunt inzetten.

Van deze braille leesregel zijn verschillende uitvoeringen verkrijgbaar: een model met brailletoetsenbord, een met een standaardtoetsenbord, en een miniuitvoering met 18 braillecellen. Op alle drie de modellen kan een regulier toetsenbord en eventueel een groter display aangesloten worden zodat een goedziende makkelijker mee kan lezen.

Als je kiest voor de braille uitvoering dient de doofblinde gebruiker het brailleschrift te beheersen om de boodschappen van de goedziende te kunnen lezen. Ook is dit nodig om zelf berichten in te voeren.

Wanneer je niet in staat bent om te werken met een computer, tablet of smartphone met brailleleesregel, en als ook spraak verstaan niet mogelijk is, dan zijn er ook andere mogelijkheden naast de braille leesregel om te communiceren met anderen.

Screen Braille Communicator

Screen Braille Communicator

De Screen Braille Communicator heeft acht braillecellen en een brailletoetsenbord, en aan de andere kant van het apparaat een qwertytoetsenbord met een lcd-schermpje. Dit maakt het mogelijk om als doofblinde communiceren met een goedziende zonder te hoeven spreken. Hoewel het apparaat braillecellen gebruikt is het geen braille leesregel, omdat het niet op een computer of ander apparaat aan te sluiten is.

Communiceren gaat als volgt in zijn werk: wanneer je als doofblinde een tekst typt op het brailletoetsenbord, kan de goedziende de tekst lezen op het lcd-scherm. Dit principe werkt ook andersom: als de goedziende tekst typt op het toetsenbord, kan je als doofblinde de tekst lezen op de acht braillecellen.

Door het gebruik van twee toetsenborden is het dus mogelijk om 1 op 1 een gesprek te voeren omdat beide personen boodschappen kunnen versturen en ontvangen. Je communiceert dus met elkaar door te typen.

De Screen Braille Communicator is klein, licht van gewicht en werkt op oplaadbare batterijen, dit maakt het apparaat zeer handzaam waardoor je het gemakkelijk mee kan nemen.

Voor meer informatie kun je contact opnemen met leverancier Chris Lagarde: clagarde@xs4all.nl

Block letter Communicator

Block letter Communicator

Wanneer je geen braille beheerst, maar wel het reguliere alfabet kent kan de Block Letter Communicator een uitkomst zijn. Dit apparaat is ontwikkeld voor doofblinde mensen die willen communiceren met goedzienden zonder braille te hoeven kunnen lezen of schrijven.

Het apparaat werkt als volgt. De goedziende typt de letters in op het moment dat deze iets wil vertellen. Het apparaat zorgt ervoor dat de getypte letters in de vorm van blokletters voelbaar worden gemaakt. Zo kan je als doofblinde boodschappen ontvangen zonder te horen of braille te gebruiken.

De Block Letter Communicator is zeer eenvoudig te bedienen, klein, licht van gewicht en werkt op oplaadbare batterijen, dit maakt het apparaat zeer handzaam waardoor je het gemakkelijk mee kan nemen.

Voor meer informatie kun je contact opnemen met leverancier Chris Lagarde: clagarde@xs4all.nl

7. Tolken

Alle mensen in Nederland met een auditieve beperking hebben, ongeacht de leeftijd, wettelijk recht op een tolk. Dat betekent dat ook alle doofblinde mensen gebruik kunnen maken van een tolkvoorziening. Het kan gaan om het inzetten van een gebarentaaltolk of een schrijftolk, of allebei.

Doofblinde mensen die een tolk willen inzetten kunnen hierbij gebruik maken van verschillende gangbare soorten tactiele communicatiemethoden zoals vierhandengebaren en vingerspellen in de hand.

Doofblinde mensen die nog wel beperkt kunnen zien of horen, kunnen ook andere methoden aanvragen zoals tolken met spraakafzien, gebaren in een kleine gebarenruimte, vingerspellen in de lucht of schrijftolken.

Voor verdere informatie over het inzetten van een tolk en recht op vergoedingen kun je naar de website van tolkcontact gaan.

Heb je nog vragen?

Mail naar kennisportaal@visio.org, of bel 088 585 56 66.

Meer artikelen, video’s en podcasts vind je op kennisportaal.visio.org

Koninklijke Visio

expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen

www.visio.org