Omgaan met verlies dat je elke dag opnieuw voelt

Margreet de Vries, Bartiméus

Verlies is iets wat ieder mens vroeg of laat meemaakt. Vaak denken we daarbij aan het overlijden van een dierbare of het verbreken van een relatie. Maar verlies kan ook veel subtieler en tegelijk veel ingrijpender zijn. Het kan betekenen dat je vaardigheden kwijtraakt, dat je steeds afhankelijker wordt, of dat je leven anders loopt dan je had gehoopt. Voor mensen met een visuele beperking is dat vaak geen eenmalige gebeurtenis, maar iets wat telkens opnieuw voelbaar wordt. Bijvoorbeeld wanneer je zicht langzaam achteruitgaat, wanneer je merkt dat je meer hulpmiddelen nodig hebt, of wanneer dagelijkse bezigheden niet meer vanzelf gaan.

In dit deel uit de serie Beter in je vel krijg je handvatten om om te gaan met verlies dat steeds terugkomt. We beginnen met twee aspecten van verlies die veel mensen met een visuele beperking zullen herkennen: levend verlies en chronische rouw. Daarna lees je over twee metaforen die kunnen helpen om jouw gevoelens en reacties beter te begrijpen: de slinger van verlies en de roeiboot van verlies. Tot slot vind je praktische tips, herkenbare voorbeelden én informatie over waar je terecht kunt als je liever samen met iemand verder kijkt.

Wat is levend verlies?

Levend verlies is het verdriet om iets dat je kwijt bent, terwijl het verlies zelf niet afgesloten kan worden. Het blijft aanwezig in je dagelijks leven, omdat je steeds opnieuw tegen beperkingen aanloopt. Denk aan het moment waarop reizen niet meer gaat zoals je gewend was. Of wanneer je in een groep mensen het overzicht verliest omdat je non-verbale signalen niet kunt zien. Of wanneer lezen, werk of hobby’s anders gaan dan voorheen.

Dit soort verlies raakt niet alleen wat je wel of niet kunt. Het raakt je identiteit, je zelfvertrouwen, je relaties en de manier waarop je jezelf ziet. En omdat dat verlies steeds weer terugkomt, komt ook het verdriet steeds opnieuw naar boven.

Chronische rouw: verdriet dat niet overgaat, maar meebeweegt

Waar levend verlies aanwezig blijft, hoort vaak chronische rouw bij. Chronische rouw betekent dat je verdriet niet “klaar” is. Het komt en gaat, soms zachtjes, soms onverwacht heftig. Bijvoorbeeld wanneer anderen moeiteloos doen wat jij niet (meer) kunt. Of wanneer je geconfronteerd wordt met nieuwe achteruitgang.

Chronische rouw is geen probleem dat opgelost moet worden. Het is een reactie van je hart op een blijvende verandering in je leven. En dat vraagt om veerkracht, maar vooral om mildheid voor jezelf.

Samengevat: Levend verlies is verdriet dat niet verdwijnt en steeds opnieuw opduikt in het dagelijks leven. Door die herhaling kan het verdriet zich stapelen. Dan spreken we van chronische rouw.

Bij zulke voortdurende veranderingen is het fijn om iets in handen te hebben dat houvast biedt. Daarom gebruiken we twee metaforen die je hierbij helpen: de slinger van verlies en de roeiboot van verlies. Ze geven woorden aan gevoelens die moeilijk uit te leggen zijn, en maken zichtbaar wat er vanbinnen gebeurt. Zo bieden ze ruimte om beter te voelen wat jij nodig hebt.

De slinger van verlies

De eerste metafoor die je als handvat kunt gebruiken is de slinger van verlies. De slinger van verlies is een beeld dat helpt om beter te begrijpen hoe rouw in het dagelijks leven werkt. Het laat zien dat je voortdurend heen en weer beweegt tussen twee aandachtspunten: stilstaan bij wat je bent kwijtgeraakt en weer verdergaan met wat nu mogelijk is. Dat heen en weer bewegen is normaal en hoort bij het omgaan met verlies.

Aan de ene kant van de slinger is er verliesgerichte aandacht. Dat is het moment waarop je voelt wat je mist. Je staat stil bij wat veranderd is, je ervaart verdriet, boosheid, frustratie of gemis. Misschien denk je terug aan hoe het vroeger was, toen je nog gemakkelijker mensen op straat herkende of zonder nadenken dingen kon doen die nu meer moeite kosten. Deze gevoelens verdienen ruimte; ze laten zien dat iets belangrijk voor je was.

Aan de andere kant van de slinger is er herstelgerichte aandacht. Dat is wanneer je je richt op het leven zoals het nu is. Je probeert nieuwe manieren te vinden om dingen aan te pakken, zoekt afleiding of kijkt vooruit. Misschien vraag je bekenden om hun naam te noemen als ze je begroeten, of je probeert een hulpmiddel uit dat je dagelijkse leven makkelijker maakt. In deze beweging focus je op wat nog wél gaat en op manieren om je leven opnieuw vorm te geven.

De slinger beweegt voortdurend tussen deze twee kanten. Soms gaat dat vanzelf, soms heb je hulp nodig, en soms stokt het even: dat is normaal. Door beide kanten aandacht te geven, verweef je het verlies stap voor stap in je leven. Je hoeft het niet los te laten of te vergeten; je mag het meenemen, terwijl je óók ruimte maakt voor herstel, groei en nieuwe ervaringen, in jouw tempo.

Hoe gebruikt je de slinger van verlies?

Sta eens voor jezelf bij vragen als: Waar merk ik vandaag aan dat ik iets te rouwen heb? Wanneer voel ik juist dat ik behoefte heb aan herstel of afleiding?

Wat helpt mij om weer in beweging te komen als de slinger stil lijkt te hangen? Door dit te doen word je je beter bewust welke kant van de slinger je meer gebruikt, en hoe je de slinger meer in beweging kunt krijgen.

De roeiboot van verlies

De tweede metafoor die helpt bij omgaan met verlies, is de roeiboot. Stel je voor dat je in een klein bootje zit op een rivier waarvan je de route niet kent. In je handen heb je twee peddels.

De ene peddel staat voor stilstaan bij het verlies: je verdriet voelen, je pijn erkennen, ruimte maken voor wat er moeilijk is.

De andere peddel staat voor verder leven: dingen oppakken, nieuwe manieren zoeken, afleiding zoeken of praktische oplossingen inzetten.

In zo’n bootje beweeg je nooit in een perfecte rechte lijn vooruit. Soms roei je meer met de peddel van verdriet, soms met die van doorgaan. Beide zijn nodig.

Roei je alleen met de verdriet‑peddel, dan draai je rondjes en blijf je hangen in pijn. Roei je alleen met de peddel van doorgaan, dan duw je het verlies weg — en dat komt later vaak harder terug.

Daar komt bij dat de rivier zelf ook z’n eigen uitdagingen heeft. Soms kom je onverwachte bochten tegen, snelle stromingen of obstakels die je uit koers brengen. Soms moet je even stoppen, opnieuw kiezen waar je heen wilt, of een andere richting op dan je gepland had. Dat hoort bij het leven met een beperking. Het hoeft niet perfect. Het belangrijkste is dat je blijft voelen wat jij op dat moment nodig hebt.

De kunst is om met beide peddels te roeien: ruimte geven aan je gevoelens én kijken naar wat nog wel kan. Deze afwisseling helpt je om stukje bij beetje verder te komen, op jouw tempo.

Hoe gebruik je de roeiboot van verlies?

Sta eens voor jezelf bij vragen als: Met welke peddel roei ik de laatste tijd vooral?

Wat heb ik nodig om vandaag óók even met de andere peddel te roeien?

Hoe merk ik dat ik uit balans raak, en wat helpt mij om weer verder te komen?

Door dit te doen kom je erachter welke peddel je het meest gebruikt, en hoe je je bootje bij kunt sturen.

Wat helpt nog meer bij het omgaan met levend verlies en chronische rouw?

Iedereen rouwt op zijn eigen manier, maar dit kan je steun geven:

• Erken je gevoelens

  Neem elke dag even de tijd om stil te staan bij hoe je je voelt. Alles mag er zijn.

Vraag jezelf: “Wat maakt dat ik mij vandaag zo voel?”

• Praat erover

  Praten helpt om je gedachten en emoties te ordenen. Kies iemand die je vertrouwt en vertel wat je bezighoudt.

• Zoek verbinding

  Je bent niet alleen. Contact met mensen in soortgelijke situaties, zoals een oogcafé of online groep, kan veel herkenning en steun geven.

• Wees mild voor jezelf

Je hoeft niet elke dag sterk te zijn. Je mag rust nemen. Je mag fouten maken.

• Gebruik hulpmiddelen

  Hulpmiddelen zijn geen teken van verlies, maar juist van kracht. Denk bijvoorbeeld aan loepen, (voelbare) markeringen gebruiken, vergrotings- of spraaksoftware of gesproken boeken.

• Beweeg mee met wat je nodig hebt

Sommige dagen heb je rust nodig, andere dagen activiteit. Beide zijn goed.

Vraag jezelf: “Heb ik nu rust nodig of beweging?”

Kies dan een kleine actie die daarbij past.

Wat als je niet verder komt?

Soms lukt het niet om te blijven bewegen tussen verlies en herstel. Je kunt het gevoel hebben dat je vastzit. Bijvoorbeeld:

• Je blijft hangen in verdriet of boosheid.

• Je voelt je leeg of verdoofd.

• Je hebt geen energie of motivatie om iets te ondernemen.

• Je vermijdt alles wat met je beperking te maken heeft.

• Dit is normaal, maar het is wél belangrijk om het te herkennen. Stagnatie betekent niet dat je faalt — het betekent dat je even hulp of rust nodig hebt.

Als je vastloopt en de en de suggesties hierboven je onvoldoende helpen hieronder nog een aantal aanvullende tips:

• Erken dat je vastzit

  Alleen al benoemen dat het niet goed gaat, kan opluchten.

• Praat erover

  Zoek iemand die luistert zonder oordeel. Dat kan een vriend zijn, een hulpverlener of een lotgenoot.

• Neem kleine stapjes

  Probeer iets kleins te doen wat je goed doet. Een wandeling, een telefoontje, een hobby. Iets wat je helpt om weer in beweging te komen.

• Zoek professionele hulp

  Een psycholoog of maatschappelijk werker kan je helpen om weer balans te vinden tussen verlies en herstel. Dat kan bij Bartiméus en Visio en Robbert Coppes. Meer informatie vind je aan het einde van dit artikel.

• Wees mild voor jezelf

  Soms is stilstaan ook nodig. Gun jezelf de tijd.

Voorbeelden uit het dagelijks leven

Hier zijn een paar herkenbare situaties waarin je beide kanten – verlies en herstel – kunt herkennen:

• Je voelt verdriet omdat je niet meer zelfstandig kunt reizen. Tegelijkertijd ontdek je hulpmiddelen of trainingen die je helpen toch op pad te gaan.

• Je mist het zien van gezichten, maar je leert beter luisteren naar stemintonatie of gebruikt tactiele communicatie.

• Je voelt je buitengesloten in groepen, maar je zoekt manieren om duidelijk te maken hoe anderen je beter kunnen betrekken.

• Je rouwt om een hobby of een baan die niet meer lukt, maar je vindt nieuwe manieren om betekenis en plezier te ervaren.

Wat kunnen Visio, Bartiméus en de Robert Coppes Stichting voor je betekenen?

Kom je er zelf, of samen met je omgeving, niet goed uit? Visio, Bartiméus en de Robert Coppes Stichting bieden ondersteuning, hulpverlening, revalidatie en advies als je gezichtsvermogen beperkt is geraakt. We kunnen met je meedenken en je op verschillende manieren helpen om wat er is gebeurd te verwerken, zodat je je weer beter kunt voelen. Ook helpen we je om praktische zaken opnieuw leren zodat je weer zo goed mogelijk mee kunt doen in de samenleving.

Tot slot: verlies is geen zwakte

Het ervaren van verlies maakt je niet zwak. Het laat juist zien dat je iets waardevols hebt gehad, dat je ondanks alles de moed hebt om verder te gaan. Je hoeft het niet alleen te doen. En je hoeft het niet perfect te doen. Zolang je blijft roeien, met beide riemen, ben je onderweg.