Monarch, innovatieve multiline braille- en tactiele leesregel

Voor mensen die blind of ernstig slechtziend zijn, is toegang tot complexe informatie zoals tabellen, grafieken, wiskundige formules en ruimtelijke afbeeldingen vaak een uitdaging. Hoewel traditionele brailleleesregels uitstekende ondersteuning bieden bij het lezen van tekst, schieten zij tekort zodra informatie meer dimensies krijgt. Denk aan spreadsheets, grafieken, schematische tekeningen of onderwijsdiagrammen.

De Monarch, een innovatieve multiline braille- en tactiele leesregel ontwikkeld door American Printing House for the Blind (APH) in samenwerking met HumanWare, probeert hierin verandering te brengen. Door meerdere regels braille te combineren met dynamische tactiele afbeeldingen, ontstaat een manier van informatie lezen en verkennen die dichter ligt bij hoe ziende mensen visuele informatie verwerken.

In dit artikel nemen we de Monarch onder de loep. We beschrijven wat het apparaat is, wat je ermee kunt, en voor wie het interessant kan zijn. Daarbij kijken we niet alleen naar technische specificaties, maar vooral naar de praktische bruikbaarheid in het onderwijs, het professionele domein en de revalidatiezorg. Ook delen we ervaringen met de belangrijkste softwarefuncties en bespreken we beperkingen en aandachtspunten voor gebruik in het Nederlandse taalgebied.

Zo proberen we een realistisch beeld te geven van wat de Monarch vandaag al kan, maar ook waar nog stappen nodig zijn.

Dit artikel is geschreven voor:

• braillegebruikers en hun begeleiders;

• zorg- en revalidatieprofessionals;

• leerkrachten en onderwijsontwikkelaars;

• beleidsmakers en adviseurs hulpmiddelenzorg.

Wat is de Monarch?

De Monarch is een geavanceerde multiline brailleleesregel die speciaal is ontwikkeld om blinde en slechtziende gebruikers toegang te geven tot zowel tekst als grafische informatie. In tegenstelling tot traditionele brailleleesregels, die meestal slechts één regel tonen, beschikt de Monarch over tien brailleregels met elk 32 braillecellen. Samen vormen deze regels een groot tactiel oppervlak met in totaal 3.840 voelbare pinnen.

Dankzij dit oppervlak kunnen gebruikers niet alleen brailletekst lezen, maar ook tactiele afbeeldingen verkennen. Denk hierbij aan diagrammen, grafieken, schema’s en zelfs eenvoudige kaarten.

De tactiele weergave heeft een resolutie van ongeveer 9,7 dots per inch (DPI). Dit wordt mogelijk gemaakt door een gelijkmatige afstand tussen de pinnen, waardoor vormen en lijnen duidelijk en herkenbaar aanvoelen onder de vingers.

Daarnaast is de Monarch uitgerust met een infrarood Touch-sensor rondom het brailledisplay. Deze sensor herkent eenvoudige vingerbewegingen, zoals tikken en aanwijzen. Hierdoor kan de gebruiker intuïtief navigeren, objecten selecteren of specifieke onderdelen van een tactiele afbeelding verkennen, zonder extra knoppen of hulpmiddelen te hoeven bedienen.

Vormgeving, gewicht en batterij

De Monarch is ontworpen met oog voor fysiek comfort en stabiliteit. Het apparaat heeft een afmeting van ongeveer 40,4 × 26,7 × 3,6 cm en weegt circa 2,1 kilogram. Daarmee is het groot genoeg om een uitgebreid tactiel oppervlak te bieden, maar nog steeds goed verplaatsbaar binnen een klaslokaal, kantoor of woning.

Hoewel de Monarch minder gericht is op gebruik “onderweg”, kan hij wel eenvoudig worden meegenomen in een tas of koffer. Het apparaat is vooral bedoeld voor gebruik op een tafel, bureau of werkblad, waar het stabiel ligt en met beide handen kan worden bediend.

De ingebouwde batterij ondersteunt langdurig gebruik: bij normaal gebruik gaat deze tot ongeveer 24 uur mee. Dit betekent dat de Monarch zonder tussentijds opladen een volledige werkdag (en vaak meer) ingezet kan worden. Opladen verloopt via USBC en duurt gemiddeld ongeveer vier uur voor een volledige lading.

Verbindingen en samenwerking met andere apparaten

In de praktijk functioneert de Monarch als onderdeel van een breder digitaal geheel. Het apparaat biedt uitgebreide mogelijkheden voor connectiviteit, waardoor samenwerking met andere technologieën eenvoudig is.

De Monarch ondersteunt:

• WiFi voor draadloze netwerkverbindingen.

• Bluetooth, bijvoorbeeld voor het koppelen van een braille- of toetsenbord, een headset of gebruik in samenwerking met een iPad.

• USBC, zowel voor opladen als voor video-in

• USBA voor het aansluiten van randapparatuur (zoals een laptop)

• HDMIuitgang, waarmee informatie zichtbaar kan worden weergegeven op een extern scherm.

De HDMIuitgang is met name waardevol in een klaslokaal of trainingssituatie, waar een docent of begeleider kan meekijken via een beeldscherm terwijl de gebruiker dezelfde inhoud tactiel ervaart op de Monarch. Dit bevordert samenwerking en gezamenlijke instructie.

Audiofunctionaliteit

Naast tactiele informatie beschikt de Monarch ook over audio-ondersteuning. Het apparaat heeft geïntegreerde tekst-naar-spraak (TTS), waardoor informatie hoorbaar kan worden gemaakt als aanvulling op braille. Dit kan helpen bij oriëntatie, feedback of gecombineerd gebruik van tactiel en auditief leren.

Daarnaast is er een ingebouwde microfoon, waarmee audio-opnames kunnen worden gemaakt. Dit biedt mogelijkheden voor het inspreken van notities, het vastleggen van uitleg of het opnemen van bijvoorbeeld instructies in het onderwijs.

Werken met tekst op meerdere regels braille

De Monarch beschikt intern over een aantal apps die specifiek samenwerken met het multiline brailledisplay. We hebben een aantal interessante apps hieronder beschreven en voorzien van gebruikers ervaringen.

Tekst lezen en bewerken met KeyWord

KeyWord is een tekstverwerker met voldoende mogelijkheden om eenvoudige teksten te maken. Je kunt tekst markeren met vet, onderstreept of schuingedrukt. Ook kun je tekst links, midden of rechts uitlijnen. Daarnaast is er een eenvoudige spellingscontrole aanwezig.

MicrosoftWorddocumenten kunnen worden geopend. Het lezen van complexere teksten, zoals tabellen, gaat echter anders: de inhoud van de tabel wordt omgezet naar platte tekst. Met codes worden dan de randen van de verschillende tabelcellen aangegeven. Keyword ondersteunt de formaten MathML, .docx, .doc, .txt en PDF.

Kwaliteit van de braillepunten

De braillecellen (braillepunten) worden als goed leesbaar beoordeeld. Horizontaal kunnen 32 brailletekens tegelijk worden gelezen. De tekens staan iets verder uit elkaar dan op een gewone brailleleesregel. De ruimte die deze 32 tekens op de Monarch innemen, komt ongeveer overeen met 39 tekens op een normale brailleleesregel. Dat is dus even wennen.

Verticaal kunnen 8 brailleregels worden getoond. De afstand tussen de regels kan horizontaal worden aangepast met een sneltoets.

Er zijn verschillende brailletabellen beschikbaar (6punts literatuur en 8punts), maar de officiële brailletabel voor het Nederlandse taalgebied ontbreekt.

Een opvallende constatering is dat lange zinnen (dus regels langer dan 32 tekens) direct onder elkaar worden weergegeven. Hierdoor kan de braillelezer gewoon doorlezen zonder een knop in te drukken om naar de volgende 32 cellen te gaan, zoals bij conventionele brailleleesregels vaak wel moet (meestal 40 tekens per keer).

KeyWord kan wiskunde uit MSWord, gemaakt met de vergelijkingseditor, automatisch omzetten naar Nemeth of UEB Math. Gebruikers van Nemeth of UEB Math waarderen vooral dat zij teksten direct in braille kunnen lezen en bewerken zonder extra conversiestappen. Mogelijk wordt het in de toekomst ook mogelijk om de Belgische wiskundenotatie (Vlaamse Wiskunde Code, VWC) en de Nederlandse lineaire wiskundenotatie te gebruiken.

Multiline braille met schermlezers

De Monarch fungeert als een multi-line brailleleesregel voor schermlezers zoals JAWS en NVDA (bèta). Sinds firmwareversie 1.3 ondersteunen JAWS en NVDA multiline braille. Beide schermlezers werken vrijwel op dezelfde manier met teksten en navigatie als we gewend zijn.

Het plaatsen van de cursor (cursorrouting) gebeurt via de eerder beschreven Pointandclickmodus. Tot nu toe is het alleen met JAWS versie 2026 mogelijk om een tabel in twee dimensies weer te geven op de Monarch, wat als prettig wordt ervaren.

JAWS 2026 kan daarnaast meerdere regels tekst of zinnen tegelijk tonen op het braillegebied, met een maximum van acht regels.

Grafieken, afbeeldingen en ruimtelijke informatie voelen

Tactiele afbeeldingen bekijken met Tactile Viewer

Via verschillende kanalen (USB, email, online) is het mogelijk om met de Tactile Viewerapp (zwartwit) afbeeldingen te openen (JPG, PNG en PDF) en deze vervolgens te tonen op het brailledisplay. In eerste instantie is het vaak lastig om in de fullscreenmodus een goed beeld te vormen van de afbeelding. Het helpt dan om met de zoomtoetsen van de Monarch in te zoomen. Hierdoor worden de lijnen van de afbeelding meestal duidelijker. Zodra je hebt ingezoomd, kun je de afbeelding met de Dpadtoetsen verschuiven binnen het beeldvenster.

Pointandclickmodus

De Monarch beschikt over infraroodsensoren die je vinger kunnen detecteren op het brailledisplay. Hierdoor kun je op elk gewenst punt in een afbeelding inzoomen. In de Pointandclickmodus wijs je met één vinger het gebied aan dat je wilt vergroten en druk je daarna twee keer op de Refresh/Actionknop.

Het is mogelijk om de Monarch te koppelen aan de afbeeldingsbibliotheek van APH (APH’s Tactile Graphics Image Library, TGIL). In deze bibliotheek staan meer dan 2000 afbeeldingen die via het brailledisplay van de Monarch kunnen worden bekeken.

Het gebruik van de Tactile Viewer is een snelle manier om eenvoudige afbeeldingen, die vooraf digitaal worden aangeleverd, te bekijken op het brailledisplay.

Wiskundige grafieken met KeyMath

Tijdens de testperiode waren we benieuwd naar de mogelijkheden van KeyMath. De app KeyMath werkt samen met de gratis online wetenschappelijke rekenmachine www.desmos.com.

De integratie van Desmos binnen KeyMath kan veel betekenen voor het Nederlandstalige wiskundeonderwijs aan blinde leerlingen. Vooral het visueel (tactiel) maken van grafieken die horen bij verschillende wiskundige functies kan een grote meerwaarde zijn. KeyMath maakt het mogelijk om van een functie zoals y = x² - 3x + 6 een tastbare afbeelding te maken, vergelijkbaar met de grafieken op een grafische rekenmachine (zoals de TI85 Plus) die vaak door ziende studenten wordt gebruikt. Hiervoor is in samenwerking met Desmos.com, een online grafische toegankelijke rekenmachine, de tool ontwikkeld.

De invoer van functies kan via de brailletoetsen op de Monarch of via een QWERTYtoetsenbord dat op de Monarch kan worden aangesloten. De gebruiker moet echter wel bekend zijn met de wiskundenotatie in UEB of Nemeth. Helaas worden deze notatiemethoden in het Nederlandse taalgebied niet onderwezen aan wiskundestudenten. Misschien komt er in de toekomst, net als bij KeyWord, ondersteuning voor de Belgische wiskundenotatie (Vlaamse Wiskunde Code, VWC) en de Nederlandse lineaire wiskundenotatie.

De afbeelding die op het braillescherm van de Monarch wordt weergegeven, heeft een vrij grove lijndikte (minimaal drie braillepunten naast elkaar). Hierdoor is het, ondanks de in- en uitzoommogelijkheden, lastig om meerdere functies (grafieken) tegelijk te analyseren. Wellicht wordt het in de toekomst mogelijk om de lijndikte terug te brengen naar één punt, zodat de lijnen scherper en duidelijker worden.

De Monarch als leer- en werkhulpmiddel.

Onderwijs: van basisschool tot universiteit

De Monarch wordt ingezet als leer- en werkhulpmiddel dat digitale informatie direct toegankelijk maakt voor braillegebruikers. De huidige toepassing is vooral zichtbaar in de Verenigde Staten, waar het apparaat al op veel scholen wordt gebruikt. Dit hangt samen met verschillen tussen het Amerikaanse en het Nederlandse onderwijssysteem: in Nederland is studiemateriaal voor blinde en slechtziende leerlingen doorgaans goed beschikbaar en bestaat er al een ruim aanbod aan tactiele leermiddelen, zoals grafieken, vereenvoudigde tekeningen en geografische kaarten.

Juist in situaties waarin dergelijke alternatieve voorzieningen ontbreken, biedt de Monarch een duidelijke meerwaarde doordat digitale schoolboeken en tactiele grafieken rechtstreeks toegankelijk worden gemaakt. Hierdoor krijgen leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs sneller toegang tot uiteenlopende vakken, zoals taal, wiskunde, wetenschap en aardrijkskunde.

De Monarch is uitgerust met de app Victor Reader, waarmee koppelingen kunnen worden gelegd met diverse online bibliotheken. Zo kan bijvoorbeeld verbinding worden gemaakt met Bookshare, waardoor ePub-bestanden eenvoudig gelezen kunnen worden.

In het hoger onderwijs wordt de Monarch gebruikt bij het verwerken van complexe en specialistische informatie, zoals geavanceerde wiskunde, statistiek en tabellen, en wetenschappelijke grafieken. Daarnaast ondersteunt het apparaat studenten bij het lezen van langere en inhoudelijk moeilijke teksten.

Voor communicatie en samenwerking beschikt de Monarch over aanvullende functionaliteiten, waaronder de speciaal ontwikkelde app KeyMail voor het verzenden en ontvangen van e-mail via verschillende accounts, en KeyDrive, dat integratie biedt met cloudopslagdiensten zoals Google Drive en Microsoft OneDrive. Deze functies maken het mogelijk om documenten te delen en samen te werken binnen digitale leer- en werkomgevingen.

Professionele toepassingen

Voor professionele toepassingen biedt de Monarch ondersteuning bij het verwerken en analyseren van complexe informatie, waardoor braillegebruikers zelfstandig inzicht kunnen krijgen in bijvoorbeeld bedrijfsrapporten met uitgebreide tabellenstructuren. Het apparaat maakt het mogelijk om dergelijke gegevens overzichtelijk te verkennen en te interpreteren, wat vooral van belang is in werkomgevingen waar nauwkeurige data-analyse vereist is.

Daarnaast ondersteunt de Monarch brailleweergave van spreadsheets, waarbij gebruik wordt gemaakt van multiline-ondersteuning via JAWS. Hierdoor kunnen meerdere regels en kolommen gelijktijdig worden weergegeven, wat het lezen, begrijpen en bewerken van gestructureerde gegevens aanzienlijk vergemakkelijkt voor zowel gebruikers als de professionals die hen begeleiden.

Training en revalidatie

Amerikaanse revalidatie-experts geven aan dat het gebruik van multiline braille een positieve invloed heeft op de ontwikkeling van braillevaardigheden, met name bij het begrijpen van ruimtelijke informatie zoals tabellen, lay-outs en wiskundige formules. Deze bevindingen onderstrepen het belang van een meer-regelige brailleweergave voor effectief leren en werken, al is het van belang te vermelden dat dergelijk onderzoek in het Nederlandse taalgebied vooralsnog ontbreekt.

Naast deze functionele toepassingen beschikt de Monarch over een innovatieve app die het leerproces ondersteunt door middel van interactieve training in touch-gebaren, specifiek binnen de Point-and-click-modus, en ruimtelijke navigatie. Dit gebeurt via een spelelement waarin gebruikers stapsgewijs worden begeleid door een ingebouwde tutorial. In deze leeromgeving kunnen gebruikers niet alleen de benodigde gebaren leren, maar ook schaken, wat zowel de motorische vaardigheden als het ruimtelijk inzicht versterkt. Schaken kan zowel online tegen andere spelers als tegen de Monarch zelf, waarbij gekozen kan worden uit vijf verschillende moeilijkheidsniveaus. Hierdoor biedt deze toepassing een laagdrempelige en motiverende manier om essentiële vaardigheden te ontwikkelen.

Tekenen en uitleggen in real time: de WingIt-app

De WingIt app is een uitbreiding voor de Monarch. De app draait op iPhone en iPad, niet op Android.

Wat is WingIt?

WingIt is een app waarmee leerkrachten en gebruikers tactiele tekeningen in real time kunnen maken op een iOSapparaat, waarna deze direct tactiel verschijnen op de Monarch.

Toepassingen in onderwijs en zorg

De Monarch biedt in samenwerking met de app Wing-It uitgebreide mogelijkheden voor het maken en verkennen van tactiele tekeningen, waarmee gebruikers zelfstandig lijnen, vormen en labels kunnen creëren en interpreteren. Dit varieert van basisfiguren, zoals driehoeken, rechthoeken en cirkels, tot meer geavanceerde vormen zoals ovalen, sterren, hexagonen, pentagonen, ruiten en rechthoekige driehoeken. Wanneer je tekent met Wing-It worden de handelingen in real time weergegeven op het apparaat, waardoor direct feedback ontstaat tijdens het ontwerpproces en het leerproces wordt ondersteund.

In het onderwijs ondersteunt Wing-It bijvoorbeeld exacte vakken door het realtime tekenen van eenvoudige grafieken en schema’s. Binnen oriëntatie en mobiliteit kunnen tactiele weergaven van gebouwen of wegen worden gemaakt, wat bijdraagt aan ruimtelijk inzicht en zelfstandigheid. In technische vakken is het mogelijk om schakelschema’s en bouwtekeningen te visualiseren en fungeert de app als een tactiel schetsblok. Ook op creatief vlak biedt het apparaat meerwaarde, doordat leerlingen op een toegankelijke manier kunnen tekenen en experimenteren met vormen en vlakvulling. In bredere zin leren leerlingen snel zelf eenvoudige afbeeldingen te maken, wat hen inzicht geeft in de opbouw en structuur van visuele informatie.

Aan de afbeeldingen kunnen eenvoudig labels in braille worden toegevoegd, met een maximum van 32 tekens per regel en acht regels per tekening, waardoor informatie gestructureerd en begrijpelijk kan worden vastgelegd. Daarnaast is het mogelijk om tekeningen vooraf te ontwerpen en op te slaan, waardoor ze herbruikbaar zijn in onderwijs- en werksituaties.

Ervaringen van gebruikers

Gebruikerservaringen met de Wing-It app laten zien dat de toepassing in de praktijk goed aansluit bij de behoeften van braillegebruikers en hun omgeving. Het koppelen van een iOS-apparaat met de Monarch via Bluetooth verloopt eenvoudig en intuïtief, wat de toegankelijkheid en inzetbaarheid in verschillende situaties vergroot. De app zelf is goed bruikbaar in combinatie met VoiceOver, waardoor gebruikers zelfstandig kunnen navigeren en werken.; Het tekenen binnen de app vraagt echter wel enige oefening om de benodigde vaardigheid en precisie te ontwikkelen. Eenmaal vertrouwd met de bediening blijken de gemaakte afbeeldingen duidelijk en goed voelbaar te zijn, zelfs wanneer meerdere figuren over elkaar heen worden geplaatst, wat de bruikbaarheid voor complexere toepassingen vergroot.

Daarnaast wordt het als een duidelijke meerwaarde ervaren dat braillelabels aan afbeeldingen kunnen worden toegevoegd, waardoor informatie beter gestructureerd en begrepen kan worden. Het bewerken van tekeningen verloopt eveneens soepel: het verplaatsen van objecten, zoals figuren en brailleteksten, op het iOS-scherm gebeurt op een eenvoudige en directe manier. Deze combinatie van toegankelijkheid, functionaliteit en flexibiliteit maakt de Wing-It app tot een waardevol hulpmiddel binnen onderwijs-, revalidatie- en professionele contexten, waarin zelfstandig werken met tactiele informatie steeds belangrijker wordt.

Ontwikkelingen en toekomstverwachtingen

De ontwikkelingen rondom de Monarch laten zien dat het hulpmiddel zich verder blijft doorontwikkelen met een duidelijke focus op toegankelijkheid, gebruiksgemak en inzetbaarheid in onderwijs- en werkomgevingen. Een belangrijke stap daarin is de verdere integratie met screenreaders, met name JAWS, waarbij wordt gewerkt aan volledige ondersteuning van multiline braille. Deze update, die momenteel in ontwikkeling is, zal nieuwe mogelijkheden openen voor het efficiënt werken in programma’s zoals Word, Excel en PowerPoint. Dat geldt ook voor webnavigatie, doordat complexe en gestructureerde informatie beter gelijktijdig kan worden weergegeven en gelezen.

Daarnaast wordt ingezet op de uitbreiding van dynamische bestandsformaten, waaronder eBraille en eBRL, waarbij in 2026 al is gestart met de ontwikkeling van een bijbehorende converter. Dit maakt het mogelijk om documenten flexibeler en rijker in inhoud weer te geven, wat vooral relevant is voor educatieve en professionele toepassingen waarin structuur en interactie een belangrijke rol spelen.

Ook de Terminal Mode wordt verder verbeterd, met specifieke aandacht voor een stabielere en efficiëntere Bluetooth-verbinding in combinatie met screenreaders zoals JAWS en NVDA, wat de integratie met bestaande systemen verder versterkt. Tot slot bevestigt APH dat er meerdere nieuwe educatieve applicaties in ontwikkeling zijn, vergelijkbaar met Monarch Chess, die gericht zijn op het ondersteunen van leerprocessen en het vergroten van digitale en tactiele vaardigheden. Deze ontwikkelingen onderstrepen dat de Monarch zich blijft positioneren als een toekomstgericht hulpmiddel voor een brede doelgroep van gebruikers en professionals.

Conclusie: voor wie is de Monarch nu al geschikt?

De Monarch is zonder twijfel een belangrijke innovatie in de braillewereld. De combinatie van meerdere regels braille, tactiele graphics, educatieve software, JAWSintegratie en de Wing Itapp maakt het apparaat tot een veelzijdige digitale leer- en productietool voor blinden en slechtzienden.

Voor blinden die werken met wiskunde, grafieken, techniek, tabellen, schema’s, ruimtelijke ordening of creatieve opdrachten biedt de Monarch een ervaring die veel dichter in de buurt komt van wat ziende gebruikers al langer gewend zijn: een rijke, ruimtelijke en directe manier van informatie verwerken.

De Monarch is een veelbelovende innovatie met unieke mogelijkheden, maar is in Nederland nog niet volledig afgestemd op de behoefte van gebruikers. Voor grootschalige inzet in het onderwijs vormen onder andere de juiste brailletabellen, wiskundenotatie en de prijs (bij het schrijven van dit artikel circa 15.000 euro) op dit moment nog belangrijke obstakels. Het apparaat vraagt daarom om verdere ontwikkeling en een betere aansluiting op de Nederlandse markt.

.

Heb je nog vragen?

Mail naar kennisportaal@visio.org, of bel 088 585 56 66

Meer artikelen, video’s en podcasts vind je op kennisportaal.visio.org

Koninklijke Visio

expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen

www.visio.org