Indoornavigatie, wat is het en wat kun je er al mee?

Jolanda Kremer, Koninklijke Visio

Zelfstandig je weg vinden in gebouwen zoals stations, musea of ziekenhuizen is voor veel blinde en slechtziende mensen lastig. Buiten helpt GPS je vaak, net als herkenbare ondergrond, contrasten en geluiden. Zodra je echter een gebouw binnengaat valt die ondersteuning meestal weg: GPS werkt niet goed, voelbare routegeleiding ontbreekt vaak en herkenningspunten zijn beperkt. Daardoor ben je eerder afhankelijk van hulp, terwijl je juist zelfstandig wilt reizen. Maar wat is er dan mogelijk?

In dit artikel nemen we je mee in de ontwikkelingen op het gebied van indoornavigatie. We leggen uit welke oplossingen er zijn, hoe ze werken en wat ze jou kunnen opleveren in het dagelijks gebruik.

Indoornavigatie, wat heb je eraan?

Dit is misschien wel de belangrijkste vraag. Indoornavigatie kan je helpen om je zekerder te voelen wanneer je een route in een gebouw nog niet goed kent. Je hoeft minder te zoeken, bent minder afhankelijk van anderen en je kunt met meer vertrouwen en zelfstandiger je bestemming bereiken.

Ook kost het vaak minder energie. Je hoeft niet steeds te twijfelen of je goed loopt, en je hoeft minder prikkels tegelijk te verwerken. Dat maakt het makkelijker om je aandacht te houden bij waar je bent en waar je naartoe gaat.

Omdat er verschillende systemen bestaan en ze nog niet overal beschikbaar zijn, is indoornavigatie vooral handig in gebouwen waar je vaker komt. Als je het navigatiesysteem daar eenmaal kent, geeft dat je meer vrijheid om zelfstandig je weg te vinden.

Welke systemen zijn er?

Grofweg zijn er twee manieren waarop systemen binnen kunnen helpen bij oriëntatie: indoornavigatie en indoorinformatie.

Indoornavigatie

Deze systemen bepalen voortdurend waar je bent en begeleiden je van A naar B. Je kunt vanaf elke plek starten. Wijk je af van de route, dan past het systeem de aanwijzingen automatisch aan. Voorbeelden zijn Google Maps Indoor en EZwayZ.

Indoorinformatie

Deze systemen geven informatie op vaste punten in een gebouw. Ze geven dan bijvoorbeeld aan waar je bent, of welke kant je op kunt. De informatie is altijd hetzelfde, bijvoorbeeld: “Je staat in de centrale hal. De ingang is achter je. Voor de collegezaal ga je linksaf.”

Je loopt hierbij van herkenningspunt naar herkenningspunt. Als je verkeerd loopt, word je niet gecorrigeerd.

Deze systemen maken vaak gebruik van beacons of codes die op vaste plekken zijn opgehangen. Voorbeelden zijn StepHear en Clew Maps.

Indoor-informatiesystemen geven dus vooral uitleg en oriëntatiepunten, terwijl navigatiesystemen actief met je meelopen en hun aanwijzingen aanpassen tot je je bestemming hebt bereikt. Ook de combinatie van beide komt voor.

Hoe werkt indoornavigatie?

Indoornavigatie en indoorinformatie gebruiken techniek in het gebouw, zoals wifi, beacons, QR-codes of NFC-tags, samen met een app op je telefoon. Zo kan het systeem bepalen waar je bent en welke informatie je krijgt.

Hieronder lees je de vijf meest gebruikte technieken en wat dat voor jou als gebruiker betekent.

1. Wifi-positionering

Hoe werkt het?

Het systeem gebruikt bestaande wifi-netwerken in een gebouw om je locatie te schatten. Dat is minder nauwkeurig dan sommige andere technieken: meestal ongeveer 5 tot 10 meter. Voorbeeld: Google Maps Indoor.

Wat is ervoor nodig?

Het gebouw moet het wifi-systeem eerst instellen en plattegronden toevoegen. Als dat is gedaan, kun jij als gebruiker de app op je telefoon installeren en de navigatie gebruiken.

Hoe gebruik je het?

Je kunt binnen een gebouw van de ene plek naar de andere navigeren, bijvoorbeeld in een winkelcentrum of station. Het systeem kan je helpen de juiste verdieping te vinden en je naar de gewenste locatie leiden. Soms kun je ook informatie krijgen over wat er in de buurt is, zoals winkels of voorzieningen.

Door de beperkte nauwkeurigheid is wifi-positionering minder geschikt om heel precieze plekken te vinden, zoals een specifiek schap in een supermarkt.

2. Computer Vision en LiDAR

Hoe werkt het?

Deze systemen gebruiken camera’s (Computer Vision) of lasers (Lidar) om het gebouw in kaart te brengen. Met hulp van kunstmatige intelligentie herkent het systeem ruimtes, obstakels en routes. Vaak worden camera en LiDAR gecombineerd voor meer nauwkeurigheid. Voorbeelden: EZwayZ , Naext en Goodmaps Indoor.

Wat is ervoor nodig?

Het gebouw moet eerst worden gescand met camera’s en/of lasers. Alleen gescande ruimtes zijn later beschikbaar. Daarna worden de scans gecontroleerd en locaties benoemd. Zodra dit is ingericht, kun jij de app gaan gebruiken voor navigatie.

Hoe gebruik je het?

Je kunt binnen een gebouw begeleid van A naar B navigeren, bijvoorbeeld in een ziekenhuis naar een afdeling of spreekkamer. Soms krijg je ook extra informatie over wat er in de buurt is, zoals voorzieningen in een wachtruimte, mits dit in het systeem is ingevoerd.

3. Bluetooth beacons (BLE-beacons)

Hoe werkt het?

Kleine zendertjes in het gebouw sturen signalen naar je smartphone. Aan de hand van de signaalsterkte bepaalt de app waar je bent en uit welke richting je komt. Voorbeeld: StepHear.

Wat is ervoor nodig?

Beacons moeten worden aangeschaft en op vaste plekken worden opgehangen. Bij informatie-beacons moet ook per beacon worden vastgelegd welke informatie je daar krijgt- vanuit verschillende richtingen. Zodra het systeem is ingericht, kun je als gebruiker de app installeren en de informatie ontvangen.

Hoe gebruik je het?

Je krijgt op vaste plekken in het gebouw gesproken informatie. Dit helpt bij oriëntatie, bijvoorbeeld in een museum of openbaar gebouw. Je loopt van herkenningspunt naar herkenningspunt en krijgt aanwijzingen of uitleg over wat zich om je heen bevindt, zoals routes, ruimtes of objecten.

4. QR-codes en NFC-tags

Hoe werkt het?

QR-codes en NFC-tags bevatten informatie die je telefoon kan lezen. Richt je telefoon op een code of raak een tag aan, en je hoort vooraf ingestelde informatie, bijvoorbeeld waar je bent, waar je heen kunt of uitleg over objecten.

Voorbeelden: NaviLens, Hable Speechlabel en Clew Maps.

Wat is ervoor nodig?

De codes of tags moeten digitaal worden gekoppeld aan de juiste informatie en op de juiste plekken worden geplaatst. Meestal doet de eigenaar van het gebouw dit, maar met toestemming kun je dit ook zelf doen of hulp vragen van organisaties zoals Visio of Bartiméus. Zodra het systeem ingericht is, kun je als gebruiker de app op je telefoon gebruiken.

Hoe gebruik je het?

Je kunt van oriëntatiepunt naar oriëntatiepunt lopen en onderweg informatie krijgen, zoals welke ruimtes of toiletten je tegenkomt, of wat er in de kantine te koop is. Sommige systemen, zoals Clew Maps, bieden een hele route met gesproken aanwijzingen vanaf een herkenbaar startpunt. Zo kun je zelfstandig door een gebouw navigeren en tegelijkertijd informatie ontvangen over je omgeving.

5. Ingesproken routes

Hoe werkt het?

Ook een ingesproken route die van tevoren is opgenomen is ook een digitale manier om te navigeren in een indoor omgeving. Je kunt bestaande ingesproken routes gebruiken, zoals bij NS Geleidelijnen, of zelf routes (laten) opnemen als geheugensteun voor plekken die je niet vaak bezoekt.

Wat is ervoor nodig?

Iemand moet de route inspreken. Jij zet de opname op je telefoon en start op het juiste punt, anders klopt de route niet. De route past zich niet aan als je afwijkt.

Hoe gebruik je het?

Je kunt ingesproken routes gebruiken in gebouwen of op plekken die je minder goed kent, zoals een groot kantoor, een bushalte of een station. Denk aan een groot kantoorgebouw waar je de nummers van de ruimtes op volgorde laat inspreken omdat je dat niet kan lezen op de deuren. Je kunt dan de informatie vooraf luisteren en bepalen welk nummer jij nodig hebt. Of een route van de bushalte naar een vriendin waar je niet zo vaak zelf heengaat, zodat je weet waar je ook alweer op moest letten. Ingesproken routes zijn voornamelijk te gebruiken voor navigatie op van tevoren door jouzelf vastgelegde routes.

Waar kan ik het al gebruiken?

Indoornavigatie staat nog aan het begin van de ontwikkeling. Er wordt veel getest en nieuwe systemen komen snel bij. Wat vandaag nog niet beschikbaar is, kan dat morgen wel zijn. Daarom is het niet mogelijk om een volledig actuele lijst te geven van alle locaties.

De beste manier om te controleren of er indoornavigatie beschikbaar is op de plek waar jij moet zijn:

• Vraag vooraf per telefoon of e-mail of er indoornavigatie of indoorinformatie aanwezig is, of informeer bij de informatiebalie.
• Download een aantal in Nederland beschikbare apps en kijk in de app waar ze worden ondersteund.

Op dit moment wordt indoornavigatie vooral toegepast in het openbaar vervoer, zoals op stations en bij bushaltes.

Voorbeelden van locaties waar hiermee wordt gewerkt:

• Het openbaar vervoer in Utrecht gebruikt NaviLens voor informatievoorziening.
• NS Geleidelijnen is beschikbaar op Nederlandse stations.
• EZwayZ is getest in onder andere het Rijksmuseum Amsterdam, het diagnostisch centrum van Bartiméus in Zeist en op stations zoals Zwolle en Arnhem Centraal.
• Goodmaps Indoor is beschikbaar in het hoofdgebouw van Visio in Huizen en op station Naarden-Bussum.

Kan ik zelf indoornavigatie regelen in een gebouw waar ik vaak kom?

Voor bijna alle vormen van indoornavigatie is eerst iets nodig in het gebouw zelf. Dat betekent dat de eigenaar of beheerder moet investeren in techniek om het systeem werkend te maken. Op dit moment gebeurt dat vooral op initiatief van een bedrijf of andere organisatie en is het bedoeld voor grote groepen gebruikers, niet voor één persoon.

Omdat indoornavigatie nog volop in ontwikkeling is, wordt er veel getest met verschillende systemen. Toch zijn er soms wél mogelijkheden als je op een plek vaak komt, zoals op je werk of op school.

Visio of Bartiméus kan met je meedenken over oplossingen die bij jou passen, zoals:

• QR-codes of NFC-tags met gesproken informatie (met toestemming van de gebouweigenaar)
• Ingesproken routes
• Niet-digitale ondersteuning, zoals een voelbare plattegrond of oriëntatietraining.

Je kunt natuurlijk ook in gesprek gaan met de eigenaar of beheerder van het gebouw. Meestal heeft dit alleen enig kans van slagen als het om een openbaar gebouw gaat waar meerdere mensen baat bij hebben. Voor advies of informatie kunnen zij contact opnemen met Visio Zicht op Toegankelijkheid of Accessibility van Bartiméus.

Toekomst en uitdagingen

De technologie rond indoornavigatie ontwikkelt zich snel, maar er zijn nog veel uitdagingen. Systemen verouderen snel, er bestaan veel verschillende oplossingen die verschillende apps nodig hebben. Het zou ideaal zijn als één systeem voor veel mensen werkt, in zoveel mogelijk gebouwen. Ook batterijgebruik, privacy en dataveiligheid blijven belangrijke aandachtspunten.

Toch is de verwachting positief. Indoornavigatie kan de komende jaren een grote rol gaan spelen in inclusieve mobiliteit. Door samenwerking tussen technologiebedrijven, overheden en belangenorganisaties kan deze ontwikkeling bijdragen aan meer zelfstandigheid, toegankelijkheid en gelijke kansen.

Conclusie

Indoornavigatie kan je helpen om zelfstandiger je weg te vinden. Het geeft meer rust en vertrouwen tijdens je route en kan daardoor minder energie kosten.

Tegelijk is indoornavigatie nog niet overal beschikbaar. Er bestaat geen landelijke standaard en elk gebouw gebruikt zijn eigen systeem. Welke techniek je kunt gebruiken en welke app je daarvoor nodig hebt, hangt af van de keuzes van de eigenaar of beheerder van het gebouw.

Op dit moment lijkt indoornavigatie daarom vooral de moeite voor mensen die vaker gebruik maken van plekken waar hetzelfde systeem gebruikt wordt.

Als er in de toekomst meer samenwerking en standaardisatie komt, kan indoornavigatie uitgroeien tot een waardevolle ondersteuning voor iedereen. Niet alleen voor mensen met een visuele beperking, maar voor iedereen die makkelijker zijn weg wil vinden in gebouwen en op stations.

Heb je nog vragen?

Mail naar kennisportaal@visio.org, of bel 088 585 56 66

Meer artikelen, video’s en podcasts vind je op kennisportaal.visio.org

Koninklijke Visio

expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen

www.visio.org