Een navigatie- of oriëntatie-app kiezen, hier let je op

Jolanda Kremer, Koninklijke Visio

Henk Abma, Bartiméus

Technologie ontwikkelt zich razendsnel. Omdat de behoefte aan zelfstandig verplaatsen groot is, verschijnen - en verdwijnen - er continu nieuwe apps die daarbij kunnen helpen. Maar welke app kies je nu? In dit artikel helpen we je bij het maken van de keuze die voor jou het beste werkt, en geven we tips hoe je daarna vlot op pad kunt.

Voordat we het over apps gaan hebben, eerst nog even dit:

Een goede app begint bij een goede gebruiker

Om dit uit te leggen vergelijken we het gebruik van apps met het bakken van een taart. Je hebt een goed recept nodig, de juiste ingrediënten en geschikte apparatuur. In de bakkerij staan prachtige taarten, maar zodra je zelf gaat bakken blijkt het nog best ingewikkeld! Toch kan een ervaren bakker zelfs met eenvoudige ingrediënten en beperkte apparatuur een heerlijke taart maken.

Kortom: goede spullen zijn zeker belangrijk, maar een goede taart begint bij een goede bakker! En dat geldt ook voor apps of andere technologie. Het is vooral de gebruiker die bepaalt of het inzetten van een bepaalde app wel of geen succes wordt.

In het artikel Zelfstandig op pad, zo helpt technologie je op weg gaven we een overzicht over welke technologie je kunt gebruiken om zelfstandig op pad te gaan.

In dit artikel gaan we dieper in op apps die je de weg kunnen wijzen en die je onderweg informatie kunnen geven over je omgeving. Dat doen we aan de hand van een aantal vragen. Bij elke vraag bespreken we waar je over na kunt denken, en hoe je dingen kunt uitproberen, en geven we enkele voorbeelden van apps. Aan de hand hiervan kun je ontdekken wat voor jou belangrijke kenmerken zijn voor een voor jou geschikte app. Zo kun je aan de hand van dit artikel ook bij een nieuwe app uitzoeken of die app iets voor jou is!

Voor alle duidelijkheid: de apps die we noemen zijn bedoeld als voorbeelden om je te inspireren. Ze kunnen ook op korte termijn weer wijzigen. Dit artikel is dus niet bedoeld als app-vergelijking.

Vraag 1. Wat moet je kunnen?

Om met apps te werken, moet je zowel goed met je telefoon kunnen omgaan als zelfstandig kunnen bewegen in het verkeer. Daarnaast zijn er een aantal algemene vaardigheden die voor én tijdens je reis belangrijk kunnen zijn.

Op de telefoon

Wanneer je met je telefoon op pad gaat, is het niet handig als je nog moet puzzelen met hoe je toestel of de app werkt. Zorg daarom dat je vooraf weet welke toegankelijkheidsinstellingen voor jou belangrijk zijn. Doe dit niet alleen binnen maar ook buiten. Buiten kan bijvoorbeeld de zon op je scherm ervoor zorgen dat je toch gebruik moet maken van de spraakmogelijkheden van je telefoon, terwijl je binnen het scherm nog kon lezen. Bereid je daarom goed voor, zodat je onderweg niet verrast wordt.

In het verkeer

Een app geeft je informatie over je omgeving en over waar je heen moet om van a naar b te komen. Je zult echter zelf op moeten letten op je omgeving. De app geeft advies, jij bepaalt of je dat opvolgt.

Vragen die je kunt tegenkomen bij het lopen zijn onder andere:

• Zijn er obstakels op mijn route?

• Wanneer precies is de zijstraat die ik in moet?

• Is dit die zijstraat, of is het een inrit?

• Ben ik bij de ingang van het gebouw waar ik moet zijn?

• Is dit een veilige plek om over te steken?

Ook moet je, wanneer je toch een verkeerde afslag neemt, zelf de weg weer terug kunnen vinden naar een herkenbaar punt zodat je weer verder kunt.

Technologie helpt je op weg, maar voor veilig en zelfstandig reizen heb je ook echt goede mobiliteitsvaardigheden nodig.

Voor vertrek en onderweg

De meest gehoorde klacht over het gebruik van apps is dat er veel informatie tegelijk op je afkomt die je moet verwerken, terwijl je ondertussen ook op het verkeer moet letten. Je moet dus goed kunnen omgaan met die informatieprikkel: wat is relevant en wat kun je negeren? Alleen focussen op een routeaanwijzing kan ertoe leiden dat je bijvoorbeeld vergeet dat je ook nog moet oversteken.

Ook werkt technologie niet altijd vlekkeloos. Dan helpt het als je kunt bedenken wat er misging, en hoe je dat oplost. Een positieve houding, en goed zijn in het oplossen van problemen helpen je om met een app goed op pad te gaan.

Apps geven route-informatie, maar daarbij is het nog steeds belangrijk dat je weet hoe de omgeving doorgaans is opgebouwd. Dat geldt nog meer als je op pad gaat in een minder bekende omgeving. Denk bijvoorbeeld aan:

• Linksaf op een rotonde betekent een ander soort oversteek dan linksaf op een kruispunt.

• Straatnamen staan op borden meestal aan het begin en einde van een straat.

• In steden is er vaak aan twee kanten een stoep, in het buitengebied niet.

• Enzovoorts.

Hoe oefen je dit?

Ga regelmatig op pad met anderen en verken samen de omgeving. Wees actief, stel vragen, bespreek situaties. Laat anderen ook situaties benoemen, uitleggen of tekenen. Op die manier krijg je beter inzicht in hoe alles is opgebouwd. Hoe meer je oefent, hoe makkelijker het wordt om apps onderweg succesvol te gebruiken.

Tip: Meer nuttige inzichten en tips als je zelfstandig op pad gaat vind je in het artikel: Alleen op pad in een onbekende omgeving, hoe doe je dat?

Vraag 2. Kan de app op mijn telefoon?

De meeste apps die we hier noemen, zijn beschikbaar voor zowel iOS als Android.

Sommige apps werken alleen op één besturingssysteem. Bij Apple gaat het bijvoorbeeld om Apple Kaarten en VoiceVista. Soms is er een vergelijkbaar (maar niet identiek!) alternatief. Voor VoiceVista is dat bijvoorbeeld Soundscape, die alleen op Android beschikbaar is.

Daarnaast is het belangrijk dat de softwareversie van je telefoon nieuw genoeg is. In de App Store en Play Store staat altijd vermeld welke minimale iOS- of Android-versie nodig is om de app te kunnen installeren. Als je telefoon deze versie niet ondersteunt, kun je de app niet (meer) gebruiken.

Vraag 3: is de app voor mij toegankelijk?

Een van de eerste vragen die je jezelf moet stellen bij het kiezen van een app is: ga ik de app visueel gebruiken, of met een schermlezer?

Als je de app visueel gebruikt

Ga na of de app informatie op een voor jou duidelijke manier weergeeft. Let daarbij op lettergrootte, contrast of kleurinstellingen. Kun je die zaken ook aanpassen in de app, of neemt de app de instellingen van je telefoon over?

Als je de app met een schermlezer gebruikt

Wanneer je afhankelijk bent van VoiceOver of TalkBack, is de toegankelijkheid van een app nóg belangrijker. Sommige apps werken uitstekend met een schermlezer, terwijl andere minder duidelijke routes, knoppen of labels hebben.

Alle apps die we in dit artikel noemen, zijn in de basis goed toegankelijk met een schermlezer. Toch zijn niet alle gesproken route-aanwijzingen bij alle apps even goed te begrijpen. Let hier dus op, bijvoorbeeld tijdens het uitproberen van een app.

Apps die specifiek gemaakt zijn voor mensen met een visuele beperking zijn over het algemeen beter toegankelijk dan de apps die voor een breder publiek zijn gemaakt.

In het eerste geval wordt dit in de App Store of Play Store vaak aangegeven.

Voorbeelden van dit soort apps zijn: BlindSquare, N-vibe, Lazarillo, VoiceVista en Soundscape

Voorbeelden van apps voor een breder publiek zijn: Google Maps, Apple Kaarten en Komoot.

Vraag 4. Hoe wil je de app gaan gebruiken?

Het is wel zo prettig als de functies van een app aansluiten bij waar jij hem voor wilt gaan gebruiken. Grofweg kun je apps gebruiken voor de volgende doeleinden:

Simulatie als voorbereiding

Gebruik je een app vooral om vooraf te bekijken hoe een route eruit ziet? Dan is het handig als de app een simulatiefunctie heeft, waarbij je de route vooraf kunt lezen/ bekijken.

Voorbeelden zijn: Google Maps, VoiceVista, Lazarillo en N-vibe

Navigatie en Oriëntatie

Wil je dat de app je van A naar B leidt? Dan heb je een navigatie-app nodig die duidelijke routeaanwijzingen geeft.

Voorbeelden zijn: Google Maps, Apple Kaarten, Komoot, Lazarillo, N-Vibe.

Wil je (daarnaast) meer informatie over wat er om je heen is, zoals winkels of een bushalte? Een oriëntatie-app vertelt je meer over waar je bent en wat er te vinden is.

Voorbeelden zijn: BlindSquare, Lazarillo en VoiceVista.

Sommige apps combineren navigatie en oriëntatie: Lazarillo biedt bijvoorbeeld beide functies in zijn eigen app; VoiceVista werkt samen met de standaard Kaarten app van Apple voor navigatie.

Een route opnemen

Wil je een vaste route kunnen opnemen, zodat je deze vaker opnieuw kunt lopen? Sommige apps bieden zo’n “kruimelpad” functie.

Voorbeelden zijn: Komoot, VoiceVista en N-vibe.

Er zijn ook apps waarin je een route kunt uploaden die iemand anders heeft gemaakt; dit heet ook wel een .gpx bestand.

Voorbeelden zijn: Komoot en VoiceVista

Vaste herkenningspunten toevoegen

Wil je vaste punten uit je omgeving opslaan, zodat je daar later snel naartoe kan navigeren?

Dit kan bijvoorbeeld in: Google Maps, Apple Kaarten, VoiceVista, Soundscape, BlindSquare, Lazarillo en N-vibe

Met een navigatie-app kun je zo’n punt gebruiken om naartoe te navigeren. Een oriëntatie-app zal zo’n herkenningspunt benoemen als je er langs komt.

Vraag 5. Waar wil je de app gebruiken?

In het buitengebied

Bedenk dat een app werkt op basis van de kaart die hij tot zijn beschikking heeft. In het buitengebied zijn kaarten vaak minder gedetailleerd. Er kan zomaar een nieuw pad bij zijn gekomen of een oud pad verdwijnen. Hierdoor werken sommige apps minder nauwkeurig.

Komoot is een app die is gebouwd voor buitensport, en daardoor erg geschikt voor het buitengebied.

Als je meerdere keren dezelfde route in het buitengebied wilt lopen, kan een app met een functie om routes op te nemen handig zijn. Zo kun je je eigen "kruimelpad" maken.

In de stad

In de stad zijn navigatie apps zoals Google Maps, Apple Kaarten en VoiceVista/ Soundscape juist vaak (visueel) beter te volgen.

In een minder bekende omgeving

Als je vooral op pad gaat in een omgeving die je niet goed kent, dan kan het fijn zijn als je alvast een volgende stap te horen krijgt.

Voorbeelden van apps die dit (kunnen) doen: Google Maps, Apple Kaarten, VoiceVista en N-vibe.

Vraag 6. Hoe wil je de informatie ontvangen?

De app die je kiest geeft je informatie over je route of omgeving. Maar hoe geeft de app die informatie? En hoe wil je die zelf het liefste ontvangen? Met geluid, visueel of met trillingen? Wil je graag dat de app je in de goede beginrichting wijst? Vind je het fijn om onderweg bevestiging te krijgen dat je nog goed loopt?

Apps kunnen informatie over je route of omgeving op verschillende manieren geven. Het is belangrijk om vooraf na te denken hoe jij deze informatie het liefst ontvangt: via geluid, via visuele aanwijzingen, of via trillingen.

Ook kun je kijken of de app je kan helpen met zaken als het aangeven van de juiste beginrichting, of tussentijdse bevestiging dat je nog goed loopt.

Met geluid

Vrijwel alle apps kunnen met gesproken aanwijzingen of ander geluid aanwijzingen geven. Dit werkt het best met een koptelefoon of oortjes waarmee je ook het verkeer nog goed kunt horen. Goede voorbeelden hiervan zijn:

• Bone conduction ofwel botgeleidings -koptelefoons (zoals Shokz).

• Oortjes met “Ambient Sound” ofwel transparante modus, zoals Apple AirPods of Sony LinkBuds.

Informatie met geluid gebeurt meestal met gesproken route-instructies.

Bijvoorbeeld bij: Google Maps, Apple Kaarten en N-vibe

Ook herkenningspunten (POI's) worden vaak met gesproken tekst aangegeven.

Bijvoorbeeld bij: BlindSquare, VoiceVista/ Soundscape en Lazarillo

Ook zijn er apps die met korte geluidjes aangeven of je op de juiste route bent. Sommigen kunnen zelfs aangeven wanneer je langs een POI komt, zoals een zebrapad of bushalte.

Voorbeelden zijn: VoiceVista, Blindsquare of Soundscape.

Visueel

Veel apps tonen een kaart met je route, aangevuld met tekstuele instructies. Dit werkt prettig als je een combinatie van beeld en geluid wilt gebruiken.

Voorbeelden zijn: Google Maps, Apple Kaarten en Lazarillo

Sommige apps bieden duidelijke visuele aanwijzingen zonder kaart:

• N-Vibe toont een grote pijl waarmee je direct ziet welke richting je uit moet.

• Google Maps laat met Live View een grote witte pijl in je omgeving zien door je camera te gebruiken.

Met Trillingen

Als je liever tril-signalen ontvangt kan dat niet alleen met je telefoon. Wel zijn er apps en apparaten die dit ondersteunen.

Voorbeelden:

N-vibe werkt met speciale armbanden en geeft trillingen voor richting, routebevestiging, zebrapaden et cetera.

Apple Watch geeft in combinatie met bijvoorbeeld Apple Kaarten verschillende trillingen voor linksaf of rechtsaf.

Vraag 7: Wat mag het kosten?

De meeste apps zijn gratis, maar aan sommigen zijn kosten verbonden. Dat kunnen eenmalige kosten zijn of een abonnement.

Voorbeelden van betaalde apps: N-vibe en Blindsquare

In enkele gevallen maakt de app uit van een (uniek) systeem waarbij ook andere apparatuur nodig is. Bij N-vibe dat met trillingen werkt moet je bijvoorbeeld de N-vibe armbanden aanschaffen.

En nu op pad. Hoe begin ik?

Als je eenmaal hebt gekozen welke app(s) je wilt gebruiken, is de volgende stap: hoe begin je ermee in de praktijk? Hieronder vind je een aantal handige tips om goed voorbereid op pad te gaan.

Verken de app eerst thuis

Neem de tijd om de app rustig te leren kennen voordat je naar buiten gaat.

• Bekijk welke mogelijkheden de app heeft en hoe deze informatie geeft.

• Pas instellingen van de app (en je telefoon) aan zodat ze voor jou prettig werken.

• Oriëntatie apps zoals BlindSquare, Lazarillo en VoiceVista/ Soundscape geven standaard heel veel informatie. Het helpt om alles uit te zetten en te beginnen met slechts één categorie POI’s (Points of Interest).

Stel je telefoon goed in voor buitengebruik

Stel je telefoon zo in dat je hem buiten goed kunt gebruiken.

• Zorg dat je de toegankelijkheidsopties van je telefoon goed kunt bedienen.

• Gebruik een telefoonhoesje dat je kunt omhangen; handig bij apps die de camera gebruiken.

• Een omgehangen hoesje helpt ook om het gps-signaal stabieler te houden.

Oefen eerst op een bekende route

Test een nieuwe app altijd op een route die je kent. Zo kun je je volledig richten op:

• Hoe de app aanwijzingen geeft,

• Wanneer instructies komen,

• Hoe de app woorden als “flauwe bocht” gebruikt. Is dat ook echt hier, of wellicht over 30 meter? En wat is een flauwe bocht voor deze app?

Op die manier leer je hoe de app “denkt”, voordat je hem in onbekende situaties gebruikt.

Ga niet op pad met tijdsdruk

Plan de eerste keren ruim de tijd. Wanneer je geen haast hebt:

• Kun je beter omgaan met verrassingen,

• Kun je rustig uitproberen,

• En krijg je meer vertrouwen in jezelf én de app.

Zorg dat je de eerste keer dat je met een app aan de slag gaat geen tijdsdruk hebt om op pad te gaan, zo heb je de tijd om verrassingen op te vangen en op te lossen.

Let op de eerste en laatste meters van je route

Dit zijn vaak de lastigste stukken. Gps-nauwkeurigheid varieert namelijk van 5 tot 50 meter. Daardoor is het soms moeilijk te bepalen of je precies goed bent gestart, en of je bij aankomst écht voor het juiste gebouw staat (en niet bij de buren).

Apps zoals BlindSquare, VoiceVista en Soundscape geven de gps-nauwkeurigheid aan is, zodat je weet hoe betrouwbaar de aanwijzingen op dat moment zijn.

Wil je zeker weten dat je op de juiste plek bent? Gebruik dan apps die de omgeving kunnen beschrijven zoals Be My Eyes, of videobel met iemand die je kan helpen. Let daarbij op herkenbare kenmerken zoals bijvoorbeeld huisnummer of kleur van de deur. Mits je die weet natuurlijk.

De eerste keren kunnen onverwachte dingen gebeuren. Dat hoort erbij. Ga op pad met geduld en een positieve mindset, en laat je verrassen door de mogelijkheden die technologie je onderweg biedt!

Meer informatie over de genoemde apps

Over een aantal apps vind je op het Visio Kennisportaal meer informatie en hoe je er snel mee aan de slag kan. De lijst zal de komende periode worden bijgewerkt.

• BlindSquare (update volgt)

• N-vibe (update volgt)

• Lazarillo (update volgt)

• VoiceVista (update volgt)

• Soundscape

• Google Maps

• Apple Kaarten

• Komoot (volgt)

Heb je nog vragen?

Mail naar kennisportaal@visio.org, of bel 088 585 56 66

Meer artikelen, video’s en podcasts vind je op kennisportaal.visio.org

Koninklijke Visio

expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen

www.visio.org